[ata: foa'i] By Lali Staff Apia - SAMOA A’o fa’aauau su’esu’ega a leoleo, i moliaga o ni alii Samoa se to’alua, i le tagatavaleina o se ta’ita’i o se vaega – seisi foi alii Samoa mai Ausetalia, ua faapea ona poloka ai e leoleo ia tusi tupe a ni tagata Niu Sila se to’alua. Ua fa’amaonia e le alii o Joseph Va’a, e 27 tausaga, i luga o televise i Vietnam, ia lona fanaina o Lorenzo Lemalu Tovia, lea sa talitonuina, na ta’ita’ia se vaega e fa’aigoa o le ‘Coconut Cartel’, i fafo o se fale’aiga i Ho Chi Minh, i Vietnam, i le aso 21 o Me, 2026. Sa faapea foi ona fa’amaonia e le alii na to’alua ma Joseph, o Steve Tofa po o Tafia, e 23 tausaga, ia lona fesoasoani ia Joseph, i le faatinoina o lenei gaioiga. Ua mae’a ona fa’amaonia mai e leoleo Fiti, ia le afea e Joseph ma Steve (Tafia), ia Fiti, i le la faigamalaga mo atunu’u mamao. Na maliu ia Lorenzo i le taimi na tupu ai le faalavelave, ae o se tasi na la fa’atasi i le taimi na tupu ai le faalavelave, o Sauni Sam, e 27 tausaga, o lo’o fa’ataotolia i le falemai. O lo’o iai se talitonuga, o Lorezo sa faavaeina ia le vaega a le ‘Coconut Cartel’ i totonu o Ausetalia, ma o i latou sa iai muamua i totonu o le vaega a le ‘Alameddine’, i le amataga o le tausaga, ae ua vavae ‘ese mai le latou vaega. I faamaumauga sa mafai ona maua e le RNZ Pasefika, o lo’o fa’amaonia ai le polokaina e vaega su’esu’e fa’avaomalo, ia ni teuga tupe i totonu o le faletupe tutotonu a Samoa (Central Bank of Samoa), ile ogatotonu o le vaiaso. Na fa’atonuina e le pule sili a le CBS, ia Maiava Atalina Ainuu-Enari, ia le polokaina o teugatupe a Joseph (le ua molia) ma Steve (le ua molia), faapea ai ma ni teugatupe a nisi tagata Niu Sila se to’alua, o se sitiseni a le Iunaite Setete faapea ma se tagata mai Thailand. O i latou na ta’ua suafa i lea fa’atonuga, na aofia ai Tafa Tovia (po o Steve Tofa), Vaa Soloa Vaa (po o Joseph Vaa), Connor Songkran Strickert, Fred Olivia Junior Papalii, Olini Atiua ma James Tuisavailuu Atua. E pei ona ta’ua i faamaumauga o lea faatonuga, o le talosaga mo le polokaina o teugatupe, e iai lona so’otaga ma se su’esu’ega o faia nei, e faatatau i le faalavelave Matautia na tupu i Vietnam, faapea ai ma alii Samoa e to’alua, ua molia i lea faalavelave. Ae e to’atolu ni tagata i Niu Sila, na poloka e leoleo a le latou faimalaga na fuafua mo Aukilani, mai Samoa. E to’atasi se tamaloa, o se fafine ma se tamaititi, na ave’esea mai i le faigamalaga mo Aukilani, i le aso Tofi na se’i mavae atu, i le malae vaalele i Faleolo. E tusa ai ma ni ripoti a vaega faasalalau, e foliga mai sa fa’aaogaina e i latou ia ni tusi folau e le o iai o latou igoa moni. I se ata fa’asalalau i luga o televise i Vietnam, sa fa’aalia ai Joseph ma Steve, ma o la lima o lokaina, a’o ta’ita’i atu e leoleo, i totonu o se potu, e fai ai a la faamatalaga, e tusa ai ma le faalavelave na tupu. I se faamatalaga a le so’oupu o le ofisa a leoleo i Fiti, ia Ana Naisoro, i le RNZ Pasefika, sa ta’ua ai le fa’aaogaina e i la’ua ua molia, o a la tusi folau Samoa, e faimalaga atu ai i atunu’u i fafo, lea na o la afea ai Fiti. Ae sa le mafai ona fa’amaonia mai e le so’oupu a leoleo Fiti, ia ripoti e faapea, na fa’ato’a nofo malamalama ia Fiti, i le fa’aaogaina e i la’ua ua molia, o ni tusi folau o iai ni igoa pepelo, ina ua logoina mai Fiti e leoleo mai atunu’u i fafo. I se faamatalaga a se alii su’esu’e o tulafono tau i fualaau faasaina, mai i Ausetalia, o Dr. Ben Mostyn, i le RNZ, sa ia ta’ua ai, le ono sala oti o i la’ua ua molia, i lalo o tulafono a Vietnam, mo faalavelave faapenei. Ae sa ta’ua e Mostyn, ona o le tete’e o malo a Ausetalia ma Samoa, i fa’asalaga faapenei, e mafai ona o latou tu’uina atu ai se talosaga mo a latou tagatanu’u. Ina ua tupu le faalavelave, sa toatele na manatu, o nei alii ua molia, o ni sitiseni Ausetalia, ae peitai, sa ta’ua i ripoti a nisi o vaega fa’asalalau, ia le fa’aaogaina e i la’ua o ni igoa pepelo – Lang Kenny Trong Minh do ma Justin John White – e faimalaga ai i Vietnam. Sa pu’eina nei alii, i le tuaoi o Cambodia, i le tolu aso, talu ona mae’a ona o la fanaina ia Lorenzo (le ua maliu). Sa ta’ua e Mostyn, o lo’o iai se talitonuga i leoleo, o le fasiotia o Lorenzo, o se auala lea na fa’ao’o atu ai se feau malosi i isi vaega (gangs). O nei ituaiga fa’alavelave, o se mea masani i nofoaga o iai vaega o fualaau faasaina, i Asia Saute Sasa’e. Ua masalomia ai foi e leoleo i Samoa ia le a’afia o le kamupani a le Unalei Car Rentals, i Vaitele, i lenei fa’alavelave. Sa ta’ua i ripoti e faapea, ua iai se faavae o masalosaloga a le FIU (Financial Intelligence Unity), o lo’o a’afia ai ni pisinisi I Samoa, i le feavea’i nana o tupe ma nisi solitulafono mata’utia. I se ripoti mai i le Samoa Observer, ua ta’ua ai le taofia o se alii mai lona tu’ua o Samoa ma ni ata vitio, o se alii o la’ei uli, sa ta’ita’ieseina mai e leoleo, i le malaevaalele. Sa faapea foi ona fa’asalalauina e leoleo a Samoa, i luga o upega tafa’ilagi, ia lo latou tau sa’ilia o le alii o Strickert. Ae o se taimi mulimuli ane, na faia ai se faasalalauga a Strickert, i luga foi o upega tafa’ilagi, ma ta’ua ai le mae’a ona ia o’o atu, i le ofisa a leoleo ma le leai o se mea o ia nanaina. Section: Le Lali
2026-05-30 09:02:30